اونډار كه انسنس ظلم او وټان گراى نسته پولوا آييك تانك خاوندستا گوشنگې موچا او جولېنايكه پيا ، كودن كه جولېنا كوچه لهانسى پلا ډو با بو بړاوه گري او زاريدى اوداى ايړا كه اېته مصيبتنا كارني گورى كه انسنى سريى اچويا سن. اونډار لهانسى آنتى كدا كه اه او تو اي قوم او نژاد اوداى آمان ، اي ركم چيرا ، فكر او وري مشترك صفتن اېميس لړېكاليا سن كه حقيقت كوچه اي اصل دارياكمان ، اېمي خاطرى كه انسنى مم پيړان او فشار لېنه درېويي آم او لواڼيس كاړا مندام وېويي سى ، يومه علت سى كه اېمه دى اه كم كيت او چنټا دروا آم.
 لهانيس كه احساستنا تاثير لېنه اِوا آييك اونډار اوداى ايړكن ، ارهاى كه باتى بو روندى انسنى لړېددن او تي اوداى اونډرس كارنستا گوردن. اونډار لهانسېگه پيشنهاد كيا كه دوكه اِكانديكه لامېكه پن او لامې كوچاى انسان اوداى ظلم او وټنس كارني گورن ، پندى كوچه اول گوزر آنتى ستير دوريى پيدا با ، لهانيس اونډرېكه كدا كه اېمه گڼ جسا او كرجا چېرا پلا كه اېلو موجود دارا فكر با كه انسان تې او مېمه انسنى اېمه حقه ظلم كېويا تې؟ اونډار كدا كه نه ، يو به مېنه پيري كالو سال با كه انسنس بندگستا دمټا مندا وېويي سې او چيكه عمرستا انسنس آزار دېني فشار لېنه وټېيى. لهانيس او اونډار لامې تلن شاړوي تا اي وري جايه اي وري حيوان پلا ډوبا. لهانيس اونډرې هوجي اېلو انسان آس؟ اونډار كدا نه! يو به چيكه عمرستا انسنس استه لېن گري او ټپنستا كوچه وټېيى.
انسان نسبتېدى لهانسېس گوسيى او زوركي بو با موټا يو كه اچپككه لهېره دې اي بوړېن ډم لهېلوا وټوا كټوا بندا پېدا با ، انډار چچلتا كدا كه انسان اېلو آس! مم او وري موجودات اي عمر ميس ظلم ، وټان او امرستا لېنه عمر وټاكس.
لهانيس بو ازونېدې انسان بل پړي كېيا او بو گوسا او غضبيدى تي مبارزا او مقابلا آنتى اېړي ، خولگه لهانسى نظرېدى چيكه حيوانتنا اسارت لېنه اچيك او بدبختيس سببي يومه انسان آس. لهانيس انسنس كاټلگري او قدرتستا سره شك كيا او اونډرى هوجي كه آيا يومه اېلو موجود اېمه چنټا ويړ او لهېلوا ډُمې پلا وري حيوانته سره ظلم او وټنس قدرتي دارا؟ اونډر جواب دېيى ، بيى اېلو سى كه اېمه تانكې مي شتا او عملي تلان آنتى اېړدا. لهانيس بو آندسآندي دې انسنى مبارزا آنتى ايړي او چيكه شكايتې كه مي اوداى اونډر داراييك چيه تي آنتې كدي او تعريف كېيى. بوړين آدمي لهانسېس اوهته آنتى جواب ديا او مېيى كه اگه اړېدى مېنه پلا زور ماوچالي او مبارزا آنتى سمړوا آيى مم وخت دام تا ولدا او انچاليس بړنگنستم برابر كمن ، لهانيس مني ، شلداړ كدا اېمي خاطرى كه مطمئن او اړپردت بم كه اېمه مېنه پلا مقابلاس تصميم دارياكو ، اېمه ټونك دې لامه جا بو فاصلا سى ، اگه لامېكه انچاليس تجهيزتنا برابر كېني خاطرى پم ، شك دارياكم كه مېنه ايك دن جا الي دري. لهانيس جواب دېيى كه نه! اه اېما اِك سر جا الي جايه آم ، روندې كه او جانستى مبارزايكه سمړيا! شلداړ كدا اېمي خاطرى كه مم اېما اغت شره پورا باوري بم اي پيشنهاد دارياكم او سه يو كه تانك اِك گالا جا اېړياكم اېمه اېمِه كويېن جلې پلا اېمه دمټايدى كه دارياكم ټنگمو خولگېكه بياكم موچې نه؟
لهانيس شك او گوسايدى كدا: هر تصميم او چل كه دارياگيى روندې جانې سمړيا.
بوړېن بندا لهانسېس استه او منده جلې پلا كه كوويى آچ تړكه ټنگى او چېوه ټكستا كه داركېهى ملتني آچ گېناى هني ، لهانيس بوړېن بندايكه امر كيا كه بو روندې لامېكه پې او ډپچالي خاطرى تانك بړنگه تيار كدن. بوړېن بندا تانك چېوه ټكېدې گوسا بوا لهانسى سره لنگاټ كيا او اننيه او كوټنيه آنجويا ، لانسېس استه او پاينستا كه جلې پلا ټنگوا آس بو تړ لهياري كېيى.
لهانيس اونډار اوداى سمړنيس اېړكي كيا او بو عاجزيدى زاري كيا كه اېمه مصيبت اوداى چوټلام!
اونډار كه بوړېن بنداس مه لهمستا لياكېدى بو بيوا او جلېس بو مونديى جاى دريويى آييك كدا كه امه عمرى انسنس فشار او زجرستا لېنه آس هو ابت جا اما كڼان كي ارېويا نه سى او تو كه كوتي ها دقيقا تكليف لېنه درېوا آيى اېړياكيى كه تېنا چچلني او اېړنيې آسمنېكه پولې.
مولوى انخول بكار او اړداوكالي قصايه اوداى لهام گورېني گراى ارېكالې تانك پيغمستا آنتى اړزمان كېيى او وري تلن اصلي پيغمى كه سيمه عقلس وړلېني او عقل او فكرس عنصر اوداى انسنس كومك اېړني سى نندارايكه پوړا كېيى.

محمد نادر سونميري