بابرنامه اېته كتابس نامه شى كه ظهيرالدين محمد بابرشاه گراى لكن بوا او اېمه پچبل دنې كوچه دوكتور شفيقه يارقين گراى دري جبېدى جب پرټان بوا او كابلس واقعات كوچيى اوي شن.
بابر شاى ۹۱۰ هجري ساله كابل او تيس كنه سنه انچالي او اش پل كېني دې اوړتا درېكن او اېلو دنه هوني شار تانك پايتختي جوپېچان. مم مه كتاب اوداى ايلاى اېته ونټنستا مه لكني كوچه اچيكم كه پشه يى خلكه ، نامه ، منطقا او يا مېنا كنه سنستا بارايه اوچېني بوا شى. يو كابل بارايه تاړاكېنيس اي ونټى كوچه لكا كه: كابل كوچه مختلف قوميلا زندگي كيا ، آوار جايه او درنستا كوچه اتراك و ايماق و اعراب او ايلاى لامنستا كوچه سارتان زندگي كاكن او ايلاى وري لامنستا كوچه پشايى و پراچي و تاجيك و بركي و افغانان آن. غزنيس داره كوچه هزارا و نكدري زندگي كيا. مى منجه انخول جن به آن كه مغولي اغت كاكن. شمال سورآلك تلن دارېلا كافرستان شې اهولى كتور و گبرك او جنوب تلني افغانستان سى.
كابل كوچه دې ژاى جبه دى اغت كېن گوريا: عربي ، فارسي ، مغولي ، هندي ، افغاني ، پشايى ، پراچي ، بره كي ، لمغاني تاړا نه شى كه هيچ ولايت كوچه اېلوار بېلا بيل قوميلا ركم ركم جبه پلا وجود داراتن....
سورآلك تلني لمغانات شې كه پنج تومان او دو بلوكه اوداى جوپوا شې. نينگنهار لمغانس گڼ تومان سى كه ايلاى تاريخه كوچه يو ننگرهار به لكويى شى. داروغه نشين يا ډشټستا نېك جايه ادينه پور شې... نينگنهار نو نندي دارا ، شال و گومه بكار او نارنج و ترنج و آمريكى به بو او بكار شن. آدينه پور قلاس مقابل جنوب تلنى اي اوبارا جايه ۹۱۴ منگل گالايه باغ وفا ناميدى چارباغ جوپېكم... كوتي گه كابل دې لمغنېكه پياتن ، اكه قوروق ساى دې اِن دو پند دارا. اي پند ديري گلې دى وټا بولان و آب باران اې پچكنا اوړى او لمغنه پولا ، اكه نجراو پندېدى اِن بدراو دې وټتا قرنگ ريق اوداى وټا او بادپخ گلې پولا.
اگر كه نينگنهار لمغنس پنجه تومنه اوداى اي وانيا شې خو لهه تومننستا آنتى لمغان ماكن. ته لهه تومنه اوداى اي اليشنگ شې كه شمالستا كوچه هندوكش دارى پلا ډپلوي اېمېدى پروي مضبوط دارېلا وجود دارا. يو دار چيكه كافرستان شې. ميل اس كافرستان چيه دې بو اليشنگېكه وكا چنوا شې. او اليشنگس نندي به ميل دى نى چنا. حضرت نوح پيغمبرس تاتستا مهترلامس زيارتى اليشنگ تومان كوچه سې كه ايلاى تواريخه كوچه يو (لمك لمكان) لكويى شې. يو لشن بوا شې كه ته جاييېس خلك (كافې) غين تلفظ كېيى ميسي خاطرى مه ولايتې لمغان مېيى.
ميس وري تومني الينگار سى. الينگار كوياى كافرستان اېسه درا سى كه الينگار نندي مېمه جاياى نى چنا. مه دوكه نندي اليشنگ او الينگار دې وټتا اكټو با مندراوړ دې وټا او اكوړكه آب باران پلا ملا.
ته دو بلوكه اوداى اي وانيا درۀ نور شى كه غير مكرر جاى چنوا سې. تيس كليى دراس پركنيى اي پوزا او نستك سره جوپېوا شې او دوكه تلني نندي وټا. تيس سال هټنيا (شالي شالي پاييى) اېلوار بو شى كه لونه شره دې اوړتا وري وټن نه گوريا. نارنج او تپوه منطقاينا مېوا او كمكوى خرمه جالې دارا. مه كلاس كنه سناى دوكه شاړوي نندېنا اوشټه كړكه او كېولوالا ركميدى املوك جاله دې پروي شن... مه مېوا دره نور دې اوړتا وري جايه لشن نه بگا. دشك به دارا كه چيكه جله شره تگا. لمغانات كوچه دره نورس شراب نام دارا. دو ركم شراب دارا. اره تاشى او سوهان تاشي. اره تاشي پېلا او باكيفيت تر او سوهان تاشي سونېك خوشرنگ تا ، اگر گه مه دوينا كيفيتى شهرت او نامستا وار نه شې.
تيدى اوړى گله كوچه مكاړ دارا او ميدى اكوړى هندوستان تلن به مكاړ آن. خو تيدى اوړى پيدا كېن نه بگا. مه خلك دنه خوك رشاييچ خو امه وخته اوړكن.
وري تومان كنر او نورگل شې. يو تومان لمغانات دې دوان او بېل چنوا او كافرستان منجه اي سرحدي ولايت شى. اگر كه گڼ تانيا لمغنس وري تومانه وار سې ، خو اېمي خاطرى كه كم مال دارا كم خراج داكن. چغانسرايس ورگي شمال شرق تلن كافرستان منجاى نېتا مه ولايت منجه وټگا. كاما بلوك كوچه آب باران پلا اكټوبتا سورآلك تلن شاړا. نورگل مه ورگېس سورننگ تلن او كنر سورآلك تلني چنوا سى. مير سيد علي همداني (رح) سياحت دې پتاى كنر دى اي شرعي اوړ بل ليك او مريدنستا تيس مړيى (جسدي) ختلان آنتى نېكن. ابت تيس لك جايستا كوچه زيارت جوپېويا سى. ۹۲۵ ساله كه چغسراى آنشېكم ، طواف كېوام آييك. نارنج ، ترينج او اشپړي بو شې او تند شراب كافرستان دې اچاكن.
مه خلكه عجب شيس كسيى كېكن كه نظر كوچه نا ممكن لړا ، خو موضوع بو بو گوزر ارېن بيك. مه تومنس اكوړ تلنستا لمته كندي مېيى كه تيدى اكوړې دره نور او اترېكه تعلق دارا. لمته كندي دې اوړى مه چېكه دارستنه كوچه كه كنر و نورگل و بجور و سواد منطقا كوچيى اياكن ، انخول شايع سى كه هر زيپى لك دى پتاى اي هټى شره وېيى چار تلنې چارجن تې اوړى كېيى. اگه بتر لهام كېويى نه تې ، اوړى كېكالې بې اختيار كسگېيى او متحركېيى. اگه مه تانك جانستا تړ دردن ، لوا تانك جانستا هټاى ننگې وېيى او اگه مچ لهام كېويى تى ، كسگني اوداى لشن نه بگا. يو اغت كېولا مه خلكه اوداى نه ارېچم بلكه بجور ، سواد او اېمه چيكه دارستانې متفق الكلام يو موضوع كدكن. ميا كه حيدر علي بجوري كه بجورس سلطان او سه ولايت بكار ضبط كېويا آچ ، آيستا لك دنه نه ورېكن ، ماتم نه كېكن او شامېك نه منجكن. كدويى سى كه آيستم لك دنه هټى شره وادا ، اگه نه كسگچ تي چوتلېييكم ، يومه لهام كېويى شې او مړا اوداى يو كسگني تاړا بوا شى. يان مه اغتس ارېك دې پتاى سامېك منجويى او عزا داري كېويى سى.
اي وري بلوك چغانسراى سى كه اصل كوچه لام آييك او چنټا جاى سې كافرستان دوره چنوا سى. گرچه خلكي مسلمان آن خو كافرنه پلا مليك گراى تېنا وونيى شره پوليا. گڼ نندي كه چغانسرايدى شهرت دارا چغانسرايس شمال شرق تلنى او بجور پچكنا وټا. سورننگ تلن كافرستان دې اي وري چنټي نندي نيوي شې كه مه ورگې پلا ملا او اكټو با. چغانسراى تند پېله ركم شراب دارا كه دره نورس شراب پلا هيچ مقايسا نه با. دشك او باغ به نه دارا ورگ اوړ كافرستان او پېچس كافرستان اوداى اچا. كودن كه چغانسراى تصرف كېكم او درېكم پېچس كافران مه خلكه كومكه اوي آييچ. مو لهه اېلوار وونا سى كه هر كافرى اي اجوړك شراب مندا وېويى او ورگې جايه به شراب پياكن.
كاما اگر كه بېل جاى نه شى او نينگنهارس توابعه اوداى سى خو تى به بلوك مېيى.
وري تومان نجراو شى كه كابلس شمال شرق تلن داره كوچه چنوا سى تيس پچكنا درېلا چيكه كافرستان سې...
اي وري تومان پنجهير سى كه پندى شره چنوا شې ، اېمي خاطرى كه كافرستنېكه وكا شى پند انكالي كافرننا پېك او اِكي به مېمه جاياى شې...
وري تومان غور بند سى. ته ولايته كوچه گلى او كوتلېكه بند كدا ، اېمي خاطرى كه غوريكه مېمه بنده او گلېيه پندېدى پاكن غالباً ميسي خاطرى غور بند مېييكن. سردريى هزارگنه درېويا شن...
وري دار دامناينا لاميلا شن كه دواى ، لهويې لام شن ، ميتكچه و پروان شرييكه او دُرنامه آخري چنوا شې. مه لامنا مېويى بو او شربي چيه دې تند شې...
كابلس بلوكه اوداى اي وانيا اله ساى شې ، كه نجراو دې دو لهه فرسنگ فاصلا دارا. نجراو دې سورآلك تلن اوچ پند شې او كوره آنتى پولك پلا اله ساى تلن چنټي گلى نيا كه گرمسير او سرد سيرس دونېكاليى او حد فاصلي شې. كوره گلي اول باره پشناينا وټك جايه شى، نجراو منطقاس پچغانس خلكي اېمه گلې كوچه بو پشنا درېيا... ته ولايت كوچه اله سايس آمريكي بو شهرت دارا... اله سايس شربي نجراو نسبتېدى تند خوشرنگ سې.
اي وري بلوك بدراو سې كه اله ساى كويه چنوا سې ، مېوا به دارا او دېكاننى كافر آن او هاټي گوراكن. كوات كه سمرقند او خراسان خلكنا صحرانشيننى اتراك او ايماق خلك آن مه ولايتس صحرا نشيننى به هزارا او افغان آن...
(ناصر ميرزا) امه اوداى دونيك دې پت تانك عسكره دره نور خلكنا شورشستا دك كيك خاطرى لهه تلن گړېيى. كوركم كه پوړا به اوچين بوا آييك درۀ نورس كلا بو مضبوط آييك ، زمنى سالېناس تكگري گراى وټنيكه مناسب نه شې. مه عسكرنا سردار او دشټا اول او احتياط دى اوړتا عسكره انخول اي تلنا پند او صعب العبور سنگې كوچه پراگندا او تيت او پرك ركميدى لنگټېكه مجبور كېيى. دره نورس خلكي مقابلايكه نيا او ته پراگندا ډلاس انچالي كېكالېنا موړان دېك گراى ، ته وريا به استقامت كېتا نه بيا او موچياكن. اي گنتنا ماركېدى بو گنات كوړا او يراق استه اچچين. انخول لشكرس مندو حالي تې كه فضلى پيري سردار داراتې. آيا مېمه جهتېدى آييك او يا چل او بلېني گراى كه اړه داراييك. هر صورتېدى كه تياى ناصر مرزا لميى نه ايك. مندو ركميدى ايوبس اوييى يوسف او پهلوان گه كه به تې پيري شرير ، مفتن ، مدمغ او متكبر نه آس الينگار يوسفېكه او اليشنگ بهلولېكه ديوام آييك ، مه به تصميم داراييچ تانك ولايته اوداى ايلاى شئ گورېتا ناصر مرزا پلا اِن. اېمي خاطرى كه ناصر مرزا نه ايك مه به نه ايچ. الي زمستان كوچه اي گوزر تر گلاني افغانه شره لنگاټ كيا. باره چيكه ايماقات وايل او اولوس كه تانك كوچ و ماله پلا نينگنهار او لمغانتېكه اوي آييچ دوكېچين او آب باران كويېكه اينچ....
نو صدو دوايمنگل سالې كوچه كه بابر هراتس چغچران كوچه كه بو ايم چنوا آييك سلطان ناميدى اي پشايى جنېس اوچېنيا كيا كه مېنى پند لړېياييك خو بو ايم او يا بوړن گري او يا بى جراتي گراى پند شگياچان.
يو كودن كه قندهار دى كابل او يان جگده ليك پندېدى نينگنهار  تومنس ادينه پوريكه پوليك ميكه كدن بيك كه: اليشنگ تومان كوچه ميل كويه ننديس اوړتلنستا كوچه بو شال هټا ، بتا بيا تيسه جاياى لشكر آنتى ايميندى آزوقا برابر كمان. نينگنهار جلگا دې بو روندى سوارا پېچس ، سايگل دې وټتا تا پورايين درا جا پېچس. عسكره بو سال استه اچكن ، مېنا سال هڼيى دارى اوشټه آييچ ، خلكي موچيچ ، ها جن كافر مارن بيچ ، پورا بين دراس پوزا كوچه (پورانين به لكوا سى) كاو جوانان انني خاطرى كنا نيوي آييچ ، پچبل ژنگيك دنه دارې سره گه كاڼ ونگېنيه آنجوېكن... اي ويل كافرنا سال هڼايه كوچه وټېتا بو آذوقا گورېتا اردويكه اِچس.
الي دنه مندراور تومان كوچه... اېمي خاطرى كه خراسان تلن پېكس صلاح نه بيك پشاغري ملا بابا كاو وري جواننه پلا كابليكه گړېجن منداوړ منطقا دى كوچ كېچن اتر او شيوه آنتى پولچس....
۹۲۵ هـ ساله بابر شاه خواجه سه ياران ، ريگ روان ، بلكر (بمبيى چاپ كوچه ملېگر سى) درنامه ، تاجيكان او نجراو لامه كوچه گرا او يان لمغان آنتى پېكس نيتي كيا بادپخ لېنه كافرنا ډشټيني كاو اجبك شراب اچا او مېنا خدمتي كيا. گلې دې ننگك دنه بو چنچار (چير چيرك) ليا ، وري دواس بولان دې ننگتا جالا كوچه وټتا دروټه تنگيدى اردوگاهيكه پولا. او وري جايه لكا:
جومي دروټا دې جالا سره نېتا شاهي كټا دى وټتا اترېكه پېچس اتر دې سوار بتا درۀ نورس سېلي كېكن تا سوسان (وري چاپ كوچه سوتان او ستن لكوا سى) لامه جا پولتا پچبل ژنگچس او املا ننگچس...
بابرشاه ابت هونا پروان ولايت كوچه لمغاني لاميس اوچېنيا به كيا.
شنبى دوسه شكار خاطرى الينگار او اليشنگ منجاى دارېكه پېچس. اي تلن الينگارې او وري تلن اليشنگى كاړا كېتا لهورا داراى اكوړ بل ډوگېچين ، بو لهورا (آهوان) شكار بيچ. شكار دى ژنگتا الينگرس ملكنا باغى كوچېكه ننگچس شرابس مجلس درېن بچ... لنييه اليشنگېكه پېچس او باغى كوچه پكن. جومي اليشنگس ملك حمزه خان كه بتر لهام كېويا او ناحق آش پل كياييك مدعينستا آنتى سپارن بيك او سه قصاص كېكن.
                                                                                                                             محمد زمان كلماني